ڕۆژووان به‌ چی به‌ربانگ ده‌كاته‌وه‌،و چی ده‌ڵێت له‌ كاتى به‌ربانگ كردندا ؟
بەروار: 2011/08/14سەردارن: 4001نوسەر: و/م.عدنان بارام

رِۆژووان به‌ چی به‌ربانگ ده‌كاته‌وه‌ ؟
پێغه‌مبه‌رى خوا صلى الله عليه وسلم هانى رِۆژوووانان ده‌دات به‌ خورما به‌ربانگ بكه‌ن ، ئه‌گه‌ر خورمایان ده‌ست نه‌كه‌وت به‌ ئاو ، ئه‌مه‌ش له‌ ته‌واوى به‌زه‌یی و سور بوونیه‌تى صلى الله عليه وسلم له‌سه‌ر ئوممه‌ته‌كه‌ى و ئامۆژگارى كردنیان .
په‌روه‌ردگارى هه‌موو عاله‌م ئه‌و زاته‌ى ( محمد )ى صلى الله عليه وسلم ناردووه‌ ، وه‌ك رِه‌حمه‌تێك بۆ خه‌ڵك ده‌فه‌رمووێ : [ لَقَدْ جَاءكُمْ رَسُولٌ مِّنْ أَنفُسِكُمْ عَزِيزٌ عَلَيْهِ مَا عَنِتُّمْ حَرِيصٌ عَلَيْكُم بِالْمُؤْمِنِينَ رَؤُوفٌ رَّحِيمٌ ] (التوبة : 128) ، چونكه‌ به‌ پێدانى شتێكى شیرین به‌له‌ش له‌كاتى به‌تاڵ بوونى گه‌ده‌ ، زیاتر واى لێ ده‌كات ئه‌و خواردنه‌ وه‌ربگرێت و ئه‌ندامه‌كانى سودى لێ وه‌ربگرن ، به‌ تایبه‌ت له‌شی ساغ ، پێی به‌هێز ده‌بێت به‌ڵام سه‌باره‌ت به‌ ئاو : له‌به‌ر ئه‌وه‌ى له‌ش تووشی جۆرێك له‌ ووشكى ده‌بێت به‌هۆى رِۆژووه‌وه‌ ، ئه‌گه‌ر به‌ ئاو ته‌رِ بێت زیاتر سوود وه‌رده‌گرێت له‌ خواردنه‌كه‌ .
ئه‌وه‌ش بزانه‌ ئه‌ى به‌نده‌ى گوێرِایه‌ڵ كه‌ خورما به‌ره‌كه‌ت و تایبه‌تمه‌ندى هه‌یه‌ . هه‌روه‌ها ئاویش . له‌ كاركردنه‌ سه‌ر دڵه‌كان و پاك كردنه‌وه‌یان ، ئه‌وه‌ش جگه‌ له‌و كه‌سانه‌ نه‌بێ كه‌ شوێن كه‌وتووى سوننه‌تن كه‌سی تر نایزانێت .
له‌ ( أنس ) ى كورِى ( مالك ) ه‌وه‌ رضي الله عنه ده‌گێرِنه‌وه‌ ده‌فه‌رمووێ : " كَانَ النَّبيُّ صلى الله عليه وسلم يُفْطِرُ عَلَي رَطِابَاتٍ قَبْلَ أنْ يُصَلي ، فَإنْ لم يَكُنْ رَطِابَاتٍ ، فَتَمْراتٍ ، فَإِنْ لم يَكُنْ تَمْرَاتٍ حَسَا حَسَواتٍ مِنْ مَاء " (1)
واته‌ : پێغه‌مبه‌ر صلى الله عليه وسلم به‌ر بانگى ده‌كرد به‌ چه‌ند خورمایه‌كى ته‌رِ پێش ئه‌وه‌ى نوێژ بكات ، جا ئه‌گه‌ر خورماى ته‌رِ نه‌بووایه‌ ، به‌ هه‌ر خورمایه‌كى تر به‌ربانگى ده‌كرد ، به‌ڵام ئه‌گه‌ر خورماى هه‌ر ده‌ست نه‌كه‌وتبایه‌ چه‌ند قومێك ئاوى ده‌خوارده‌وه‌ .
[رِۆژووان چی ده‌ڵێن له‌ كاتى به‌ربانگ كردندا ؟ ]
براى رِۆژووان بزانه‌ ـ خواى په‌روه‌ردگار ئێمه‌ و تۆش سه‌ركه‌وتوو بكات بۆ شوێنكه‌وتنى سوننه‌ته‌كانى پێغه‌مبه‌ركه‌مان صلى الله عليه وسلم ـ كه‌ پارِانه‌وه‌یه‌كت بۆ هه‌یه‌ و وه‌ڵامیش ده‌درێته‌وه‌ ، جا به‌ ده‌ستى بێنه‌ وه‌كو هه‌لێك ، بشپارِێره‌وه‌ و دڵنیابه‌ به‌ وه‌ڵام دانه‌وه‌ى ، ئه‌وه‌ش بزانه‌ خواى په‌روه‌ردگار وه‌ڵامى پارِانه‌وه‌ى دڵی بێ ئاگا و دڵ رِۆیشتوو ناداته‌وه‌ ، وه‌ لێی بپارِێره‌وه‌ ئه‌وه‌ى ئه‌ته‌وێ له‌ پارِانه‌وه‌ى چاك ، به‌ڵكو چاكه‌ى دونیا و دوارِۆژیشت به‌ ده‌ست بێنى .
له‌ (أبو هريرة) وه‌ رضي الله عنه ده‌گێرِنه‌وه‌ فه‌رموویه‌تى : پێغه‌مبه‌ر صلى الله عليه وسلم ده‌فه‌رمووێ : " ثَلاثُ دَعَواتٍ مُسْتَجَابَاتٍ : دَعْوَةُ الصَّائِمِ ، وَدَعْوَةُ المَظْلُومِ ، وَدَعْوَةُ المُسَافِرِ " (2)
واته‌ : سێ پارِانه‌وه‌ هه‌ن وه‌ڵام ده‌درێنه‌وه‌ : پارِانه‌وه‌ى رِۆژووان و پارِانه‌وه‌ى سته‌م لێكروا و پارِانه‌وه‌ى رێبوار.
ئه‌و پارِانه‌وه‌ى كه‌ رِه‌ت ناكرێته‌وه‌ له‌ كاتى به‌ربانگ دایه‌ له‌به‌ر فه‌رمووده‌ى (أبو هريرة‌) رضي الله عنه له‌ پێغه‌مبه‌ره‌وه‌ صلى الله عليه وسلم كه‌ ده‌فه‌رمووێ : " ثَلاثٌ لا تُرَدُّ دَعْوَتَهُم : الصَّائِمُ حِيْنَ يُفْطِرُ ، وَالإمَامُ العَادِلُ ، وَدَعْوَةُ المَظْلُومِ "(3)
واته‌ : سێ كه‌س پارِانه‌وه‌كانیان رِه‌ت ناكرێته‌وه‌ : رِۆژووان له‌ كاتى به‌ربانگ كردنیاندا ، و پێشه‌واى دادپه‌روه‌ر ، و پارِانه‌وه‌ى سته‌م لێكراو .
وه‌ له‌ ( عبد الله ) ى كورِى ( عمر ) ى كورِى ( عاص) ه‌وه‌ رضي الله عنه ده‌گێرِنه‌وه‌ فه‌رموویه‌تى : پێغه‌مبه‌رى خوا صلى الله عليه وسلم فه‌رموویه‌تى :" إِنَّ لِلصَّائِمِ عِنْدَ فِطْرِهِ لَدَعْوَةٌ مَا تُرَدُّ " (4)واته‌ : رِۆژووان له‌ كاتى به‌ربانگیدا پارِانه‌وه‌یه‌كى هه‌یه‌ ، هه‌رگیز رِه‌ت ناگرێته‌وه‌ .
وه‌ باشترین پارِانه‌وه‌ش ، ئه‌و پارِانه‌وه‌یه‌ كه‌ له‌ پێغه‌مبه‌ره‌وه‌ صلى الله عليه وسلم
له‌ كاتى به‌ربانگ دا ده‌یفه‌رموو :" ذَهَبَ الظَّمَأ وَابْتَلَّت العُرُوقُ ، وَثَبَتَ الأَجْرُ إِنْ شَاءَ اللهُ " (5)
واته‌ : تیونوێتى نه‌ما قورگ ته‌رِ بوو ، پاشان پاداشتیشمان جێگیر بوو به‌ویستى خوا .

=======================
(1) أخرجه أحمد : ( 3 / 163 ) ، وأبو داود : ( 2 / 306 ) ، و ابن خزيمة : ( 3 / 277 ـ 278 ) ، والترمذي : ( 3 / 70 ) من طريقين عن أنس رضي الله عنه ، وسنده صحيح .
(2) أخرجه العقيلي في (الضعفاء) : (1/72) ، وأبو مسلم الكَّجي في (جزئ) ومن طريقه ابن ماسي في (جزء الأنصاري) : (ق9/ب) وسنده صحيح له لا عنعنة يحيي ابن أبي كثير . وله شاهد : وهو الآتي بعده .
(3) أخرجه الترمذي رقم : ( 2528 ) ، وابن ماجه رقم : ( 1752 ) ، وابن حبان رقم : ( 2407 ) . وفيه جهالة أبي مدله .
(4) أخرجه ابن ماجه : (1/ 557) ، والحاكم : (1 / 422) ، وابن السني رقم : (128) ، والطيالسي رقم : ( 299 ) من طريقين عنه . وقال البوصري ( 2 / 81 ) : ( هذا إسناد صحيح رجاله ثقات ... )  .
(5)أخرجه أبو داود : (2/306) ، والبيهقي : (4/239) ، والحاكم : (1/422) ، وابن السني رقم : (128) والنسائي في (عمل اليوم والليلة) رقم : (269) ، والبيهقي : (2/185) وقال : (إسناده حسن).قلنا : وهو كما قال.

بابەتەکانی تر
دوای زیاتر لە بیست ساڵ حزبایەتی‌و پارچەكردنی موسڵمانان هەر لە گومان دا دەژین!! بۆیە دەیانەوێت پەردەپۆشی حزبایەتیەكەیان بكەن بە پەردەی كاری بە كۆمەڵپێویستە زانایان بە بەڵگەوە وەڵامی پرسیارەكان بدەنەوەحوكمی دواكەوتن لە كاتی دیاری كراوی كاركردنتاوانی كەسێكی ئەمریكی چیە كە ئیسلام لە داعشدا دەبینێت ، و بڕوا ناهێنێت ، و دەمرێت ؟ئادابەكانی كەسی وەڵامدەرەوە باشترین هاوڕێی بێده‌نگ كتێبه‌مانگى بەرزبونەوەى کردەوەکان بۆ لاى خواى گەورەهه‌ركه‌س نه‌زر بكات و نه‌توانێ وه‌فاى پێوه‌ بكات ,چى له‌سه‌ر پێویسته‌ ؟واجبێتی وەڵامدانەی پرسیارەكان لە لایەن ئەهلی عیلمەوەفه‌تواى زانایان سه‌باره‌ت به‌ بانگدان له‌ ڕێگه‌ى ئامێرى ته‌سجیله‌وه‌ مژده‌یه‌ك له‌ ماڵپه‌ڕى به‌هه‌شته‌وه‌ئایا ئێن ئاڕ تی چی لەئاینی ئیسلام دەوێت ؟!!!ڕاستكردنه‌وه‌ى هه‌ڵه‌یه‌كى مێژوویى سه‌باره‌ت به‌ وه‌هابیه‌ت(30) سود و خاڵی گرنگ سەبارەت بە مانگی شەعبان