ماڵپەری بەهەشت

بەشە سەرەکیەکان
پرسیار و وەڵامی شەرعی
ئاماری ماڵپەڕ




ڕێکلام
منداڵەكانمان لە نێوان پەروەردەو فێركردندا

الحمد الله الذي ربَّى العالمين وعلَّمهم، والصلاة والسلام على المبعوث رحمة للعالمين.
برایان و خوشكانی بەڕێز: سەلامی خواتان لێ بێت، وا ئەم جارەش بە پشتوانی پەروەردگار لەم بابەتەدا بەیەك دەگەینەوە و داواكارم لەخوای گەورە كە لێمان وەربگرێت و بیكات بەمایەى ڕەزامەندی خۆی و پاشان هاوكاری و یاریدەدەری ئەو براو خوشكانە بێت كەسەرقاڵی بیركردنەوەن لە چۆنێتى پەروەردەكردن و فێركردنى ڕۆڵەكانیان، وە هەوەها بیكات بەسەر مەشق و ڕابەری ئەو خوشكانەى كە بەو شێوەیەی هەر لەسەرەتاوە پێویست بوو بۆ پەروەردە و فێركردنی ڕۆڵەكانیان خەمخۆری بن، ڕۆڵی خۆیان نەبینیوە!
جا بۆ هەردوولا ئەم چەند لاپەڕەیە ئاڵاو واڵا دەكەم بەو هیوایەى كە منداڵانی ئەمڕۆمان پیاوان و ژنانی زانا و دانا و تێگەیشتووی دوا ڕۆژ بن، وە ئەوانیش بەهەمان شێوە خەمخۆری نەوەى دواى خۆیان بن.
برایان و خوشكانی دایك و باوك:
ئەمەى كە بۆ ئێوە نوسراوە تەنها چەند وشەیەكى سەر ڕووى لاپەڕەكان نى ­یە، بەڵكو بریتى­ یە لە ئەزمونێكی پیادەكراو لەسەردەمی ئێستاى خۆماندا، كە بەڕاستی لە كاتی نەخشە بۆ كێشاندا زۆر سودم لە ڕابردووی پاكی پر لەخێر و بەهرەى زانایانی پێشینى ئەم ئوممەتە وەرگرتووە لە پەروەردە و فێركردنی ڕۆڵەكانیان.
زۆر جارمان ئەبیست كە لە سەردەمی ڕابردوودا دەیان و سەدان و هەزاران زانا و داناى موسڵمانان هەر لەسەرەتای منداڵى ­یانەوە و لە تەمەنی شەش حەوت ساڵیدا هەموو قورئانیان لەبەر كردووە، وەك وێنەى ئیمامى شافیعی و هەزاران شافیعی تر، (رەحمەتى خوایان لێ بێت)، زۆرمان پێ سەیر بوو! ئایا ئەوانە دەبێت موعجیزەى زەمانى خۆیان بن؟ !
یان هەیان بووە كە لە تەمەنی دوازدە ساڵیدا ئیمامەتى حەرەمى مەككى ­یان كردووە لە تەراویحەكاندا وەك ئیمامى ئیبن و حەجەرى عەسقەلانی (ڕەحمەتى خواى لێ بێت).
یان بەسێ ساڵى لە مەجلیسى عولەمامى خۆیاندا ئامادەیان كردوون، وەك ئیمامى سیوطي (ڕەحمەتى خواى لێ بێت).
یان لەسەرەتاى سەردەمى گەنجى­ یەوە بوون بە خاوەنى فەتوا و چەندەها پەرتووكى بەسوودیان نوسیوە و كەسانى دوا ڕۆژى دواى خۆیانیان پێ بەهرەمەند كردوون.
ئەمانە و چەندەهاى تر لە هەزارەها بەرهەمی نایاب و سەر سوڕهێنەر كە بەڕاستى ئەگەر سەرنجی شێوازى پەروەردە و فێركردنیان بدەین ئەزانین كە ئەمانە وەك بڵێى موعجزەبن! موعجزە نین، بەڵكو پێ گەیشتووى دەستى كەسانى شارەزا و لێهاتوو بوون كە خەمخۆرى ژیانى دونیا و ئاخیرەتى فێركراوەكانیان بوون.
كە چی ئەڕوانینە ژیانى ئەمڕۆى سەردەمى بەناو عیلم و پێشكەوتنى تەكنەلۆجیا و كۆمپیتەر و ئەنتەرنێت، زۆر بەدەگمەن پەروەردە و فێركراوى وەك ئەو ڕابوردووە شارەزا و بەڕێزانەمان دەست دەكەوێت.
بۆ نمونە ئەگەر لەناو منداڵاندا یەكێك هەڵبكەوێت كە هەموو قورئانى لەبەر بێت ئەوە موعجیزەى زەمانەیە لەلاى هەمووان، یان ئەگەر تواناى دانانى چەند پەرتووكێكى بەسودى هەبێت ئەوە بلیمەتى سەردەمە!
جا ئایا ئێمە ئەگەر بتوانین بەهەمان ڕێگاى ئەواندا بڕۆین و هەمان نەخشە و بۆچوونى شێوازى پەروەردەیی و فێركردنى ئەوان بگرینە بەر! ئایا هەمان نەوەى وەك ئەوان پێ ناگەیەنین؟ !
وە ئایا ئەگەر ئێمە خاوەنى كەسایەتى خۆمان بین و بەدواى نەخشەى دانراوى دەستى بێگانە نەكەوین كە بریتى­یە لە دەرهێنانى دین لە دونیا، هەوڵ و تێكۆشانمان تەنها بۆ دونیا نەبێت، ئایا ناتوانین وەك ئەو زانا بەڕێزانەى پێشوو نەخشەى پەروەردە و فێركردنمان بە بەرزترین ئاستدا ببەین؟!
لە وەڵامدا دەڵێین: بەڵێ دەتوانین زۆر بە دڵنیایشەوە كە بڵێین گەیشتن بەو ئاستە كارێكى خەیاڵى نى ­یە و بەدیهێنانى بە گوێرەى ئەو نەخشانەى ئەوان دایان دەڕشت ئاسانە و تاقى كردنەوەش ئەم ڕاستى ­یە دەسەلمێنێت.
جا با بێینە سەر خاڵێكى زۆر گرنگ هەتا لێكۆڵینەوەى لە ئاستدا ئەنجام بدەین، ئەویش ئەوەیە كە ئایا تەمەنى گونجا و لە قۆناغی منداڵیدا بۆ پەروەردە و فێركردن دەبێت لە تەمەنی چەند ساڵیەوە دەست پێ بكات ؟
ئەوەى لەسەردەمى خۆماندا پەیڕەوى دەكرێت ئەوەیە كە منداڵ لە تەمەنى شەش ساڵى ­یەوە دەخرێتە بەر فێركردن بەڵام ئەگەر سەرنج بدەینە منداڵان دەبینین لە تەمەنى سێ ساڵى­ یەوە تواناى وەرگرتنیان هەیە و دەتوانرێت ئەو تەمەنە بكرێت بەسەرەتا بۆ پەروەردەكردن و فێركردنى، بەڵگەى ئەم ڕاستیەش لەوەدا دەردەكەوێت كە منداڵان لە ڕابردوودا لەو تەمەنەوە خراونەتە بەر پەروەردە و فێركردن، وە هەزارەها نمونەش هەیە، وە توێژینەوەى زانستى لەم بارەیەوە ئەوەى سەلماندووە، ئەوەتا لە یابان ئەنجامى لێكۆڵینەوە ئەوەى دەرخستووە كە منداڵ لەتەمەنى سێ ساڵیەوە دەتوانێت بە قۆناغى پەروەردە و فێركردندا بڕوات، وە تواناى ئەوەى تێدایە، جا بۆیە ئیستا لەوێ قوتابخانەى تایبەتى هەیە بۆ ئەو مەبەستە.
ئەوەى كە مەبەستم بوو ئەوەیە كە بڵێم لەڕوانگەى تەمەنەوە با منداڵەكانمان لە سێ ساڵى ­یەوە ئامادە بكەین بۆ فێركردن نەك لە تەمەنى شەش ساڵى، چونكە هەتا ئەو تەمەنە سێ ساڵی تەمەنیان بە خۆڕایی دەڕوات كە تێیدا دەتوانرێت قۆناغێكى باشیان پێ ببڕێت.
خاڵێكى تر ئەوەیە لەبارەى دابین كردنى هەموو هۆكارەكانى پەروەردە و فێركردنەوەیە، ئەوە بەگوێرەى تواناى دایكان و باوكان كە هەوڵ بدەن ئەو هۆكارانەیان بۆ ئامادەبكەن وەك دەفتەر و قەڵەم و كتێب و تەختەى لەسەر نوسین و... هتد.
هەروەها وەك هۆكارەكانى یارى و جوڵە و ئامێرى وەرزشی بۆ ئەوەى كاتى بێ تاقەتى خۆیانى پێ بەسەر بەرن چونكە منداڵ لەو تەمەنەدا هەموو گیانى جوڵە و توانایە، وە پێویستە ئەو توانایەى نەشارێتەوو بیخاتە كار.
وە خاڵێكى تر ئەوەیە سەبارەت بەو نەخشەیەى كە ڕۆژانە بۆیان ئامادە دەكرێت لە دانانى وانەى بەسوود و شێوازى وتنەوەى كاتى دانراو.
لەم قۆناغی ساڵى­ یەدا پێویستە بە شێوازێكى نەرم و پێشكەش كردنێكى پڕ لە ئارامەوە دایك و باوك هەوڵ بدات كاتی دیاری كراو بەوانەی بە سوود لەگە منداڵەكانی بەسەر بەرێت، وە لە گەڵ كەسانی شارەزا ئەونەخشەیە دابنێن، یاخود وەریبگرن بە تایبەتی لەو كەسانەی كە لە مەیدانی جێ بەجێ كردندا تەمەنێكیان بردۆتە سەر.
جا لێرەدا وا نەخشەیەك دەخەینە ڕوو وەك نمونەیەكی پیادەكراو لەگەڵ منداڵی تەمەن سێ ساڵدا هەتا تەمەن دە ساڵی كە لە ئەنجامدا كاریگەرێتی باشی هەبووە لەسەر تێ گەیاندن و فێركردنیان.
سەرەتا پێویستە ـ وەك ئاماژەمان پێ كرد ـ هۆكارەكانی خوێندنەوە و نوسینیان بۆ ئامادە بكرێت، بۆ نمونە قەڵەم و دەفتەریان لەبەر دەستدا دابنرێت، وە دەستیان ڕابهێنرێت بۆ نوسین، تا ماوەیەك بەم كارەوە خەریك دەبن پاشان شێوازی پیتە عەرەبى­ یەكانیان فێردەكرێت تا بە شێوەی ڕاست و دروست هەموو پیتەكان دەنوسن.
بێ گومان ئەمەش كاتێكی زۆری دەوێت كە ئارام گرتنێكی باشی دایكان و باوكانی لێ داوا دەكرێت.
پاش خوێندنەوە و لەبەر كردن و نوسینەوەی پیتە عەرەبى ­یەكان ئینجا پیتە كوردى­یەكانیان فێردەكرێت بەهەمان شێوە.
دوابەدوای فێربونیان بۆ پیتەكانی عەرەبی و كوردی پاشان هەوڵ دەدرێت كە ووشەی عەرەبی و كوردى­یان پێ ڕێك بخرێت، پاشان قۆناغی خوێندنەوەی عەرەبی و كوردی دەست پێ دەكات.
وە لەم قۆناغەدا وانەی لەبەر كردن زۆر كاریگەرە لەسەر منداڵان، بۆ نمونە بەشی كۆتایی قورئانیان پێ لەبەر دەكرێت لەگەڵ سورەتی (الفاتحە)دا.
بەڵام سورەتەكانی بەشی كۆتایی لە سورەتە كورتەكانەوە دەست پێ دەكرێت تاوەكو زوو زوو منداڵكە هەست بكات بەوەی كە سورەتێكی لەبەر كردووە و دەچێتە سەر سورەتێكی تر، ئەمە دەبێتە هۆی هاندانی بۆ لەبەر كردنی سورەتەكانی تر.
پاشان بابەتەكانی نوێژیان فێردەكرێت وەك پاراستنی خاوێنی و گرنگى ­دان بە جل و بەرگ و خۆداپۆشین و چۆنێتی دەست نوێژگرتن و فێركردنی كاتی نوێژەكان و ژمارەی ڕكات و شێوازی دروستی نوێژكردن، ئەمەش بەپشت بەستن بەو كتێب و نامیلكانەی كە شێوازی ڕاست و دروستی دەست نوێژی پێغەمبەری (صلى الله عليه وسلم) تێدا باس كراوە، ئەمەش لەبەر ئەوەی كە هەر لەسەرەتاوە دوربن لەو هەڵانەی كە هەزاران كەس لەبەر نەزانی ئەو شێوازە ڕاستە ئەنجامی دەدەن.
وە لەم قۆناغەدا زۆر پێویستە كە منداڵان لەسەر ئەوە ڕابهێنرێن كە ئاین و ئەوەی پەیوەندی بە ئاینەوە هەیە زۆر بە ڕێز لەبەر چاوی خۆیانی ڕابگرن و بە پەرۆشەوە گوێ بیستی فەرمانەكانی خوا و پێغەمبەر (صلى الله عليه وسلم) بن.
وە گرنگی بدرێت بە ژیان نامەی پێغەمبەر (صلى الله عليه وسلم) و هاوڕێ­یانی، وە هەروەها ژیان نامە و چیرۆكی پێغەمبەران.
لەم قۆناغە و قۆناغەكانی داهاتوودا پرسیاری منداڵان لە باوك و دایكیان سەبارەت بە دەوروبەریان دەست پێ دەكات، جا پێویستە زۆر بە لێزانانە وەڵام بدرێنەوە بە شێوازێكی ڕاست و دروست و دوور لە هەموو نا ڕاستى­یەك، چونكە ئەم وەڵامانە دەبنە بناغە بۆ زانیاری و زانستی ئەو منداڵانە.
پێویستە دایك و باوك زۆر ئاگاداری لایەنی تێكەڵاوی منداڵەكانیان بن بە تایبەتی كچان و كوڕان چ لەگەڵ خۆیان یاخود لەگەڵ میوان و دراوسێ و كەس و كار، بە بەردەوامى چاو دێری­یان بكەن و پێیان ڕابگەیەنن كە ئاگەدارى لە خۆیان بكەن هەر كارێكى ناوازەیان بینى دایك و باوكیانى لێ ئاگادار بكەنەوە.
هەروەها ئاداب و نەریتى ڕاستیان فێر بكرێت سەبارەت بە خەوتن و هەستان و جل لەبەركردن و نان خواردن و چوونە دەرەوە و هاتنە ژوورەوە و ئیزن وەرگرتن و لە دەرگادان و سەلام كردن و چونە مزگەوت و ڕێزلێ نانى گەورە و میهرەبانى نواندن و خۆبەكەم زانین و.... هتد، لەگەڵ فێر كردنى ئەو زیكر و یادانەى لەفەرموودەى ڕاستى پێغەمبەرەوە (صلى الله عليه وسلم) هاتووە و پەیوەستە بەو بابەتانەى باسمان كرد.
كاتێك كە هەستمان كرد منداڵەكان قۆناغێكى باشیان بڕیوە و پێویستى­یان بە فێركردنى زیاتر هەیە ئەوە جار لەگەڵ جار نەخشەیان بۆ دەگۆڕێن بە پێی تواناى زیرەكى و وەرگرتانیان، بۆ نمونە: دەتوانین تەفسیرى بەشی كۆتایی قورئان و واتاى ووشەكان بە شێوەیەكى سەرەتایی و ئاسان لە دواى لە بەركردنیان بۆ ئەو بەشە ئاڕاستە بكرێت، وە هەروەها لە بەركردنى فەرموودەكانى پێغەمبەر (صلى الله عليه وسلم) وەك فەرموودەكانى (الأربعين النووية‌) و شیكردنەوەى واتاكانى و وەرگرتنى پەند و ئامۆژگارى لەو فەرموودانە.
لە گرنگترین ئەو زانستانەى كە پێویستە بریتى­ یە لە وانەى بیروباوەڕ، ئەویش دەتوانرێت بە دەست پێكردنى ئەو نامیلكانەى كە لەم بوارەدا دانراون وەك (الأصول الثلاثة) و (القواعد الأربع). و هتد.
بەم شێوەیە دەتوانین منداڵەكان بەرەو پێشەوە بەرین وەك ووتمان بە گوێرەى تواناى وەرگرتنى منداڵەكان.
وە خاڵێكى زۆر گرنگ ئەوەیە كە هاندان و بەرەوپێش بردنى منداڵەكانیان لەیاد نەچێت وەك پێشكەش كردنى دیارى و دڵ خۆش كردنیان و دەرخستنى خۆشەویستى بۆیان تا هەست بە بێزارى و دڵ تەنگى نەكەن.
لە كۆتاییدا ئەم چەند ئامۆژگارى­ یە پێشكەش دەكەم بۆ دایكان و باوكان لە كاتى پەروەردە و فێركردنى منداڵەكانیان:
* ئامادەكردنى دەورو بەرێكى گونجاو، وە دور لەدەستى كەسانى نەشارەزا تا ئەو هەوڵدانە بە فیڕۆ نەچێت.
* هەر كەس بەپێى تواناى خۆى كات تەرخان بكات بۆ ئەم مەبەستە.
* نواندنى نەرم و نیانى و ئارام گرتن و لێبووردن لە بەرامبەرى سەركێشى و نالەبارى منداڵەكان.
* شێوازى ووتنەوە شێوازێكى سادە و سەرەتاى بێت لەگەڵ بەكارهێنانى هۆكارى پێشبڕكێ لە نێوان منداڵەكاندا.
* بەكارهێنانى هۆكارى لێپرسینەوە و بەدواداچون.
* هەموو دەزانین كە هەر منداڵێك تواناى تایبەتى خۆى هەیە جا لەبەر ئەوە نابێت دایكان و باوكان بەیەك چاو سەیرى منداڵەكان بكەن سەبارەت بەتوانایان ئەمەش خاڵێكى كاریگەرە بۆ ئەوەى كە هەرگیز بێ هیوا نەبن لەئاستى ئەو منداڵانەى كە توانایان كەمە، بەڵكو پێویستە كە هەردەم هەوڵ بدەن بۆ بەرزكردنەوەى ئاستى وەرگرتن و تێ گەیاندنیان.
* وە لە كۆتاییدا باهەمووان ئەوە فەرامۆش نەكەین كەلە گەورەترین هۆكارەكان ئەوەیە كەدایكان و باوكان خۆیان نموونەى تەقوا و لەخواترسان بن و بەردەوام داوا و نزا لە خواى گەورە بكەن كە خۆیان و منداڵەكانیان بكات بە مایەى چاوڕۆشنى لە دونیا و قیامەتدا..
[رَبَّنَا هَبْ لَنَا مِنْ أَزْوَاجِنَا وَذُرِّيَّاتِنَا قُرَّةَ أَعْيُنٍ وَاجْعَلْنَا لِلْمُتَّقِينَ إِمَامًا] .
وصلى الله وسلم على نببنا محمد وعلى آله وصحبه أجمعين.

www.ba8.org

بینێرە بۆ هاوڕێکەت
چاپکردن
ستایڵ
  • قەبارەی فۆنت
    • گەورەکردن:
    • zoomin
    • بچوک کردنەوە:
    • zoomout
  • جۆری فۆنت
    • ههەڵبژاردن:
  • ڕەنگی فۆنت
    • هەڵبژاردن:
  • بنەڕەتی کردنەوە
    • بنەرەتی
ڕێکلام