ئه‌و كارانه‌ى كه‌ پێش رِه‌مه‌زان ئه‌نجام ده‌درێن
بەروار: 2010/07/31سەردارن: 4165نوسەر: وه‌رگێرِانى : مامۆستا: عدنان بارام
إِنَّ الحَمْدَ للهِ نَحْمَدُهُ ، وَنَسْتَعِيْنُهُ ، وَنَسْتَغْفِرُهُ ، وَنَعُوْذً بِاللهِ مِن شُرُوْرِ أَنْفُسِنَا وَمِنْ سَيِّئَاتِ أَعْمَالِنَا ، مَنْ يَهْدِهِ اللهُ فَلا مُضِلَّ لَهُ ، وَمَنْ يُضْلِلْ فَلا هَادِيَ لَهُ ... وَأَشْهَدُ أَنْ لا إِلَهَ إِلاّ اللهُ وَحْدَهُ لا شَرِيْكَ لَهُ ... وَأَشْهَدُ أَنَّ مُحَمَّداً عَبْدُهُ وَرَسُوْلُهُ .

أَمَّا بَعْدُ :

ئه‌و كارانه‌ى كه‌ پێش رِه‌مه‌زان ئه‌نجام ده‌درێن :

1 ـ ژماردنى رِۆژه‌كانى مانگى شه‌عبان :
پێویسته‌ له‌سه‌ر ئوممه‌تى ئیسلامى رِۆژه‌كانى مانگى شه‌عبان بژمێرن ، به‌ مه‌بستى خۆ ئاماده‌كردن بۆ مانگى رِه‌مه‌زان ، چونكه‌ مانگ بیست و نۆ رِۆژ ده‌بێت و سی رِۆژیش ده‌بێت ، به‌ بینینى مانگ ئوممه‌تى ئیسلامى هه‌موو به‌ رِۆژوو ده‌بن ، به‌ڵام ئه‌گه‌ر هه‌ور بوو به‌ رِێگر له‌ پێش بینینى مانگ ، ئه‌وا ئه‌و كاته‌ سی رِۆژه‌ى مانگى شه‌عبان ته‌واو ده‌كه‌ین ، چونكه‌ خواى په‌روه‌ردگار و به‌دیهێنه‌رى ئاسمانه‌كان و زه‌ویش مانگى كردووه‌ته‌ هۆكارێك بۆ زانینى ژماره‌ى رِۆژه‌كانى ساڵ ، مانگیش له‌ سی رِۆژ زیاتر نابێت (1).
له‌ ( أبو هريرة ) وه‌ رضي الله عنه ده‌گێرِنه‌وه‌ فه‌رموویه‌تى : پێغه‌مبه‌رى خوا صلى الله عليه وسلم فه‌رموویه‌تى : " صُومُوا لِرُؤيَتِهِ ، وَأَفْطِرُوا لِرُؤيَتِهِ ، فَإِنْ غُمَّ عَلَيْكُم ، فَأَكْمِلُوا شَعبَانَ ثَلاثينَ " (2)
واته‌ : به‌رِۆژوو بن به‌ بینینى مانگى رِه‌مه‌زان ، وه‌ وازبێنن له‌ رِۆژوو گرتن به‌ بینینى مانگى شه‌وال ، به‌ڵام ئه‌گه‌ر هه‌ور به‌ر مانگى لێ گرتن له‌و كاته‌دا سی رِۆژه‌ى مانگى شه‌عبان بژمێرن و پاشان به‌ رِۆژوو بن .
وه‌ له‌ ( عبد الله ) ى كورِى ( عمر ) ه‌وه رضي الله عنه ده‌گێرِنه‌وه‌ فه‌رموویه‌تى : پێغه‌مبه‌رى خوا صلى الله عليه وسلم فه‌رموویه‌تى : " لا تَصُومُوا حتى تَرَوا الهِلالَ ، ولا تُفْطِروا حتى تَرَوهُ ، فَإِنْ غُمَّ عَليكُم فَاقْدِروا لَهُ " (3).
واته‌ : به‌ رِۆژوو نه‌بن تامانگى رِه‌مه‌زان ده‌بینن وازیش مه‌هێنن تا مانگى شه‌وال نه‌بینن ، به‌ڵام ئه‌گه‌ر هه‌ور به‌ر مانگى لێ گرتن له‌و كاته‌دا (ته‌قدیرى) بۆ بكه‌ن .
وه‌ له‌ ( عدی ) ى كورِى ( حاتم ) ه‌وه‌ رضي الله عنه ده‌گێرِنه‌وه‌ فه‌رموویه‌تى پێغه‌مبه‌ر صلى الله عليه وسلم فه‌رموویه‌تى : " إِذَا جَاءَ رَمَضَان فَصُومُوا ثلاثينَ إِلا أنْ تَرَوا الهِلالَ قَبْلَ ذَلِكَ "(4).
واته‌ : ئه‌گه‌ر مانگى رِه‌مه‌زان به‌سه‌ردا هات ئه‌وا سی رِۆژ به‌رِۆژوو بن ، جگه‌ له‌و مانگه‌ى كه‌ ته‌واو بوونى سی رِۆژ مانگى شه‌وال ده‌بینن .
2 ـ هه‌ر كه‌سێك رِۆژى گومان ( یوم الشك ) به‌رِۆژوو بی ئه‌وا سه‌ر پێچى له‌ فه‌رمانى پێغه‌مبه‌ر كردووه‌ صلى الله عليه وسلم :
نابێ هیچ موسوڵمانێك رِۆژێك یان دوو رِۆژ پێش مانگى رِه‌مه‌زان به‌ رِۆژوو بێت ، به‌ بیانووى ئه‌وه‌ى نه‌وه‌كو رِۆژێك یان زیاتر له‌ مانگى رِه‌مه‌زانى له‌ده‌ست بچێت ، جگه‌ له‌و كه‌سانه‌ى كه‌ رِۆژوو گرتنى سوننه‌تیان له‌گه‌ڵ ئه‌و رِۆژه‌ جووت ده‌بێت .
له‌ ( أبو هریرة‌ ) وه‌ رضي الله عنه ده‌گێرِنه‌وه‌ فه‌رموویه‌تى : پێغه‌مبه‌رى خوا صلى الله عليه وسلم : " لا تُقَدِّمُوا رَمَضَان بِصَومِ يَومٍ ولا يَومَينِ ، إلا رَجُلاً يَصُومُ صَوماً فَلْيَصُمْهُ " (5).
واته‌ : پێش رِه‌مه‌زان مه‌كه‌ون به‌ رِۆژێك رِۆژوو گرتن ، هه‌روه‌ها به‌ دوو رِۆژیش جگه‌ له‌و كه‌سه‌ نه‌بێ كه‌ رِۆژووى سونه‌تى ده‌كه‌وێته‌ ئه‌و رِۆژانه‌ ئه‌وا با رِۆژووه‌كه‌ى بگرێت .
براى موسوڵمان ئه‌وه‌ش بزانه‌ ئه‌و كه‌سه‌ى رِۆژى گومان ( یوم الشك ) به‌ رِۆژوو بێ ئه‌وا سه‌رپێچى له‌ فرمانى پێغه‌مبه‌رى خواى كردووه‌ صلى الله عليه وسلم .
له‌ ( صلة‌ ) ى كورِى ( زفر ) ه‌وه‌ ، ئه‌ویش له‌ ( عمار ) ه‌وه رضي الله عنه ده‌گێرِنه‌وه‌ فه‌رموویه‌تى : " مَن صَامَ اليومَ الذي يَشُكُّ فِيهِ ، فَقَد عَصَى أَبَا القاسم صلى الله عليه وسلم " (6).
واته‌ : هه‌ر كه‌سێك به‌ رِۆژوو بێت به‌ مه‌به‌ستى رِه‌مه‌زان له‌و رِۆژه‌ى كه‌ گومانى لێ ده‌كرێت ، ئه‌وا سه‌رپێچى له‌ فه‌رمانى پێغه‌مبه‌ر صلى الله عليه وسلم كردووه‌ .
3- ئه‌گه‌ر یه‌ك كه‌س مانگى بینى ئه‌وا با به‌رِۆژوو بن بۆ رِه‌مه‌زان هه‌روه‌ها وازیش له‌ رِۆژوو بێنن بۆ ته‌واو بوونى :
مانگ بینین به‌ مانه‌ جێگیر ده‌بێت : به‌ شایه‌تى دانى دوو موسوڵمانى خاوه‌ن عه‌داله‌ت ، له‌به‌ر ئه‌م فه‌رمووده‌یه‌ى پێغه‌مبه‌رى خوا صلى الله عليه وسلم : " صُومُوا لِرُؤْيَتِهِ ، وَأَفْطِرُوا لِرُؤْيَتِهِ ، وَأَنْسِكُوا لَهَا ، فَإِنْ غُمَّ عَلَيْكُم فَأَكْمِلُوا ثلاثينَ ، فَإِنْ شَهِدَ شَاهِدانِ فَصُومُوا وأَفْطِرُوا " (7) ، برِگه‌ى كۆتایى فه‌رمووده‌كه‌ ئه‌وه‌ ده‌گه‌یه‌نێت : كه‌ ئه‌گه‌ر دوو موسوڵمان شایه‌تى بینینى مانگیان دا ئه‌وا به‌ رِۆژوو بن له‌ یه‌كه‌م رِۆژى رِه‌مه‌زان و وازیش بێنن له‌ رِۆژوو له‌ كۆتایی مانگى رِه‌مه‌زان به‌ بینینى دوو موسوڵمان .
به‌ڵام شاراوه‌ نى یه‌ ته‌نها برِوا پێكردنى شایه‌تى دوو موسوڵمان له‌ رِووداوێكدا ئه‌و ناگه‌یه‌نێت كه‌ شایه‌تى موسوڵمانێك له‌سه‌ر بینینى مانگى رِه‌مه‌زان وه‌رناگیرێت ، به‌ڵكو ئه‌وه‌مان پێ گه‌یشتووه‌ له‌ ( ابن عمر ) ه‌وه‌ رضي الله عنه كه‌ فه‌رموویه‌تى : " تَرَاءى النَّاسُ الهِلالَ ، فَأَخْبَرْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم أَني رأيتُهُ ، فَصَامَ وأَمَرَ النَّاسَ بِصِيامِهِ " (8).
واته‌ : خه‌ڵكی هه‌وڵی بینینى مانگى رِه‌مه‌زانیان ده‌دا ، منیش به‌ پێغه‌مبه‌رم صلى الله عليه وسلم رِاگه‌یاند كه‌ من مانگم بینیوه‌ ، پێغه‌مبه‌ریش صلى الله عليه وسلم به‌ بیستنى هه‌واڵه‌كه‌ رِۆژووى گرت و فه‌رمانى به‌ خه‌ڵكى كرد به‌ رِۆژوو بن .

وصلى الله تعالى و سلم على محمد وعلى اله وصحبه أجمعين

==============================

(1) مه‌به‌ست له مانگه‌كانى ساڵى كۆچى یه‌ .

(2) أخرجه البخاري ( 4 / 106 ) رقم ( 1909 ) ، و مسلم رقم : ( 1081 ) .

(3) أخرجه البخاري ( 4 / 102 ) رقم ( 1906 ) ، و مسلم رقم : ( 1080 ) .

(4) أخرجه الطحاوي في (مشكل الاثار) رقم : (501) ، وأحمد : (4 / 377) ، والطبراني في (الكبير) : ( 17 / 171 ) ، وفي سنده : مجالد بن سعيد ، وهو ضعيف كما قال الهيثمي في (مجمع الزوائد) : (3/ 146) ، ولكن للحديث شواهد عدة انظرها في (الإرواء) رقم : (901) لشيخنا الألباني ـ رحمه الله ـ .

(5) أخرجه البخاري رقم : ( 1914 ) و مسلم رقم : ( 573 ـ مختصرة ) .

(6) علقه البخاري : ( 4 / 119 ) ، و وصله أبو داود رقم : ( 3334 ) ، و الترمذي رقم : ( 686 ) ، و ابن ماجه رقم : ( 3334 ) ، والنسائي رقم : ( 2188 ) من عمر بن قيس الملائي ، عن أبي إسحاق عن صلة بن زفر ، عن عمار . و في سنده أبو إسحاق ـ وهو السبيعي ـ وهو مدلس وقد عنعنه ، وكان قد اختلط . ولكن له طرقا و شواهد أوردها الحافظ ابن حجر في ( تغليق التعليق ) : ( 3 / 141 ـ 143 ) يحسن الحديث بها .

(7) أخرجه النسائي : ( 4 / 132 ) ، وأحمد : ( 4 / 321 ) ، والدارقطني : ( 2 / 167 ) من طريق حسين بن الحارث الجدلي عن عبد الرحمن بن زيد بن الخطاب عن أصحاب رسول الله صلى الله عليه وسلم ، وسنده حسن ، وللفظ للنسائي ، وزاد أحمد : " مسلمان " ، والدارقطني : " ذوا عدل " .

(8) أخرجه أبو داود رقم : ( 2342 ) ، و الدارمى : ( 2 / 4 ) ، وابن حبان رقم : ( 871 ) ، والحاكم : ( 1 / 423 ) ، و البيهقي : ( 4 / 212 ) من طريقين عن ابن وهب ، عن يحيي بن عبد الله بن سالم ، عن أبي بكر بن نافع ، عن أبيه ، عن ابن عمر . وسنده صحيح كما قال الحافظ ابن حجر في ( التلخيص الحبير ) : ( 2 187 ) .
بابەتەکانی تر
دوای زیاتر لە بیست ساڵ حزبایەتی‌و پارچەكردنی موسڵمانان هەر لە گومان دا دەژین!! بۆیە دەیانەوێت پەردەپۆشی حزبایەتیەكەیان بكەن بە پەردەی كاری بە كۆمەڵپێویستە زانایان بە بەڵگەوە وەڵامی پرسیارەكان بدەنەوەحوكمی دواكەوتن لە كاتی دیاری كراوی كاركردنتاوانی كەسێكی ئەمریكی چیە كە ئیسلام لە داعشدا دەبینێت ، و بڕوا ناهێنێت ، و دەمرێت ؟ئادابەكانی كەسی وەڵامدەرەوە باشترین هاوڕێی بێده‌نگ كتێبه‌مانگى بەرزبونەوەى کردەوەکان بۆ لاى خواى گەورەهه‌ركه‌س نه‌زر بكات و نه‌توانێ وه‌فاى پێوه‌ بكات ,چى له‌سه‌ر پێویسته‌ ؟واجبێتی وەڵامدانەی پرسیارەكان لە لایەن ئەهلی عیلمەوەفه‌تواى زانایان سه‌باره‌ت به‌ بانگدان له‌ ڕێگه‌ى ئامێرى ته‌سجیله‌وه‌ مژده‌یه‌ك له‌ ماڵپه‌ڕى به‌هه‌شته‌وه‌ئایا ئێن ئاڕ تی چی لەئاینی ئیسلام دەوێت ؟!!!ڕاستكردنه‌وه‌ى هه‌ڵه‌یه‌كى مێژوویى سه‌باره‌ت به‌ وه‌هابیه‌ت(30) سود و خاڵی گرنگ سەبارەت بە مانگی شەعبان