ماڵپەری بەهەشت

بەشە سەرەکیەکان
پرسیار و وەڵامی شەرعی
ئاماری ماڵپەڕ




ڕێکلام
حوكمی وەرگرتنی پێشینەى خانوو لە حكومەتی هەرێم

بسم الله الرحمن الرحیم
الحمد لله والصلاة والسلام على رسول الله وعلى آله وصحبه، أما بعـد:
ئەم قەرزەى كە ئێستا حكومەتی هەرێم دەیدات بە هاولێتیان وە ڕێنمایی وچۆنیەتى ومەرجەكانی لە بریاری وەزارەتی دارایی وئابوریدا هاتووە، دوو بڕگەى تێدایە كە جێگای گومان و دوودڵین كە بریتین لە:
ڕێژەى سوودی دواكەوتن لە سەدا دە (10/) دەبێت لەسەر ڕەسیدی قەرزەكە!!!
بڕی 300000 دینار پێشەكی وەردەگیرێت وەك خەرجی جۆراو جۆر بۆ مەبەستەكانی كرێی لیژنەكانی پشكنین وچاپەمەنى وگواستنەوە...هتد.
وە خاڵی یەكەم لەم دوو مەرجە لە شەرعدا پێی دەوترێت: (الشرط الجزائي لتأخير الوفاء بدين) واتە سزادانێكی قەرز وەرگر لەسەر دواخستنی قەرزدانەوە، وە ئەم مەرجەش حەرامەو ریبایە (سووە)؛ چونكە قەرزێكە مەنفەعەتێك ڕادەكێشێ قال الخطاب: ((وأما إذا التزم المدعى عليه للمدعي أنه إذا لم يوفه حقه في كذا فله عليه كذا وكذا، فهذا لا يختلف في بطلانه، لأنه صريح الربا وسواء كان الشيء الملتزم به من جنس الدين أو غيره، وسواء كان شيئا معينا أو منفعة)) فتح العلي المالك.
وە ئەو قەرزدارەى كە گێرانەوەى قەرزەكە دوا دەخات دوو حاڵەتی هەیە لە شەرعدا:
ئەگەر فەقیرو نەبوو بوو ئەوە پێویستە قەرزدەر چاوەرێى بكات و لێی بوەستێت و مۆڵەتى بدات وەك خوای گەورە فەرمویەتى: [ وَإِن كَانَ ذُو عُسْرَةٍ فَنَظِرَةٌ إِلَى مَيْسَرَة ] البقرە:280
بەڵام ئەگەر هەبوو بوو ئەوە موماتەڵەڵەكردن و دواخستنى قەرزەكەى بە زوڵم حیسابەو حكومەت بۆى هەیە بیگرێت و ناچارى گەڕاندنەوەى قەرزەكەى بكات نەك پارەى زیادی لێبستێنێت، وەك پێغەمبەر صلى الله علیه وسلم فەرمویەتى: (ليُّ الواجد يُحِلُّ عقوبته وعرضه). رواه البخاری. واتە موماتەڵەكردن ودواخستنی قەرزداری هەبوو لە گێڕانەوەى قەرز ئەوە حەلێل دەكات كە سزابدرێت، وە زانایان ئەم سزایەیان بە گرتن وحەپس كردن لێكداوەتەوە نەك بە پارە خستنە سەر قەرزەكە. والله أعلم.
وەهەروەها دروستیشە بڕێك پارەى لێبستێندرێ بە ئەندازەى ئەو مەسرەفەى كە قەرزدەر دەیكات تاوەكو قەرزەكەى وەردەگرێتەوە، واتە گەر پێویستى بەوە كرد موحامی بگرێت و سەفەری بۆ بكات و رسومی إجرائاتی یاسایی بدات ئەوە بۆى هەیە بڕی ئەو مەسرەفەى لێ وەربگرێتەوە نەك زیاتر (وأما إلزامه بدفع فائدة بسبب حبسه للدين فهذا ربا).
كەواتە جیاوازی هەیە لەنێوان وەرگرتنی مەسرەفێك كە قەرزدەر دەیكات تا پارەكەى وەردەگرێتەوەو لەبری ئەو زەرەرەى كەتوشی بووە بە هۆی هەڵدانی وەرگرتنەوەى قەرزەكەى لەگەڵ ئەو پارەیەى كە رَژەیەكى دیاری كراوە زیادەیە دەخرێتە سەر برى قەرزەكە وەك لە سەدا دە، ئەمەیان حەرامەو ریبایە.
وەئەم مەرجەش عەقدی موعامەلەكە هەموی حرام دەكات، كەوابوو دروست نیە ئەم سولفەى عەقارە وەربگیرێت چونكە مەرجێكی ریبای تێدایە.
وە هەرچەندە قەرزوەرگر نیەتیشى وابێت قەرزەكە لەكاتی خۆى بداتەوەو دواى نەخات بۆ ئەوەى زیادەكەى نەچێتەسەر هەر دروست نیە چونكە تەنها خودی دان نان بەم مەرجە ڕیبەویەو رازی بوون پێى موعامەلەكە حەرام دەكات.
[حوكمی مەرجەكەى دووەم:]
ئەگەر ئەو 300000دینارە رسومێك بێت (مصاريف إدراية) لەبری خزمەتێكی واقیعی و فیعلی كە لیژنەو دام و دەزگاكانی لایەنی قەرزدەر پێی هەڵدەستن بێ ئەوەى زیاتر بێت لەو خزمەتە وە بێ ئەوەى پەیوەندی هەبێت بە ئەندازەى قەرزەكەو كاتەكەیەوە، ئەوە حەلێڵەو بە سوو(ربا) دانانرێت.
بەلێم كە ئەم بڕى 300000 دینارە زیاتر بێت لەو خزمەتەى كە لیژنەكان و دام ودەزگاكان پێشكەشى دەكەن، واتە بڕێكی لەبرى قەرزەكە بۆ بانقی دەوڵەت بگەڕێتەوە، وە یان ئەم بڕە پاڕەیە بە گوێرەى زۆری و كەمی، وە یان بەگوێرەى موددەو كاتی قەرزەكە بێت ئەو حەرامەو ڕیبایە.
وە ئەمەش قەراری (مجمع الفقه الإسلامي) یە: ولا يعد من قبيلها ـ أي الفوائد الربوية ـ الرسوم المقطوعة التي لا ترتبط بمبلغ القرض، أو مدته مقابل هذه الخدمة، وكل زيادة على الخدمات الفعلية محرمة، لأنها من الربا المحرم شرعاً، كما نص على ذلك المجمع في قراره رقم: 13 ـ10/2ـ و13ـ 1/3.
والحمد لله رب العالمين

www.ba8.org

بینێرە بۆ هاوڕێکەت
چاپکردن
ستایڵ
  • قەبارەی فۆنت
    • گەورەکردن:
    • zoomin
    • بچوک کردنەوە:
    • zoomout
  • جۆری فۆنت
    • ههەڵبژاردن:
  • ڕەنگی فۆنت
    • هەڵبژاردن:
  • بنەڕەتی کردنەوە
    • بنەرەتی
ڕێکلام