ماڵپەری بەهەشت

بەشە سەرەکیەکان
پرسیار و وەڵامی شەرعی
ئاماری ماڵپەڕ




ڕێکلام
ئاشكراكردنی ڕێبازی بتپەرستی لە رۆژەكانی زمانی ئیـنگـلیزی

الحمد لله رب العالمين، والصلاة والسلام على رسول الله خاتم النبيين، وعلى آلِهِ وصحبهِ ومن والاه إلى يوم الدين. أما بعد:
لەم رۆژگارەی كە تێیدا دەژین بەداخەوە لەبەر ئەوەی موسڵمانان بەگوێرەی پێوست و وەكو خۆی دەستیان نەگرتووە بە ئیسلامە ڕەسەنەكەوەو بەرجەستەیان نەكردووەو ڕەنگی نەداوەتەوە لە كردار و گوفتاریاندا، بووە بەهۆی ئەوەی و ئوممەتی ئیسلام لاواز و كەم دەسەڵات بێت و تاكەكانی لەبری ئەوەی خۆیان بڕازێننەوە بە زانستی ئیسلامی و مێشكیان دەوڵەمەند بكەن بە قورئان و فەرموودەوە، كەچی شوێن نەتەوەو ئاین و دروشمە دوورلەدینەكان كەوتوون و شانازی دەكەن بە شوێنكەوتنیان بۆ جولەكە و گاوران و نەتەوەكانی ترەوە. ئەمەش وەكو بەڕاستخستنەوەیەك بۆ فەرموودەكەی پێغەمبەری خوا صلى الله عليه وسلم كە دەفەرموێت: [ لتركبن سنن من كان قبلكم شبرا بشبر وذراعا بذراع وباعا بباع حتى لو أن أحدهم دخل جحر ضب دخلتم وحتى لو أن أحدهم ضاجع أمه بالطريق لفعلتم ] " سلسلة الأحاديث الصحيحة: رقم: 1348."
واتە: واتان لێ دێت كە پێ بەپێ شوێنی گەلانی پێش خۆتان بكەون بست بە بست و باڵ بە باڵ بەشێوەیەك كە ئەگەر یەكێكیان بڕواتە ناو كونی بزن مژەكێكیشەوە بەشوێنیاندا دەڕۆن و تەنانەت ئەگەر یەكێكیان لەگەڵ دایكیدا لەسەرەڕێ‌ جووت ببـێ ئێوەش ئەنجامی دەدەن.
بەڕێزان ئەوەی پێویستە بزانرێت ئەوەیە كە هەر نەتەوەیەك چ ئاین و بۆچوونێكی هەبێت لە ژیانیدا و لەسەری بڕوات و پەیڕەوی بكات، ئەوا لەهەموو جومگەكانی ژیانیدا ڕەنگ دەداتەوەو بەدیار دەكەوێت، چ لەناوی منداڵە تازە لەدایك بووەكانەوە بێت، چ لەناوی پێشانگاو دووكان و قوتابخانەو مانگ و رۆژ و جەژنەكانەوە بێت یاخود هەر كایەیەكی تری كۆمەڵگاكەیان.
ئێمە لێردەدا مەبەستمانە باسی رۆژەكانی زمانی ئینگلیزی بكەین و لێكۆڵینەوەیەك بكەین لە زانستی " نەژادی ووشە" [1] و كەمێك بگەڕێینەوە دواوە بۆ زانینی مانای هەندێك لە ووشەكانی زمانی ئینگلیزی تا دەركەوێت ئەم ناوانە لە چ پێشینەیەكەوە هاتوون چ پاشخانەیەكی هزریان لە پشتە و مانای ئەو ناوانە گوزارشت لە چ جۆرە بیروباوەڕێك دەكەن و لە چ نەتەوەیەكیشەوە هاتوون. فەرموون با پێكەوە گوزەرێك بەو باسەدا بكەین:
شارستانیەتی بابلیەكان لە كۆندا رۆژەكانی هەفتەیان دیاری كرد و بەناوی پێنج خواوە دایان نا كە هاوكات پەیوەستیان كرد بە ناوی پێنج ئەستێرەی گەڕۆكەوە، بەم شێوەیە:
مردوخ كە ئەستێرەكەی مشتەری بوو، عشتار ئەستێرەكەی زوهرە بوو، نینیب ئەستێرەكەی زوحەل بوو، نابۆ ئەستێرەكەی عەتارد بوو، نركال واتە گەورە و ڕێزداری نیشتەجێ. ئەوان هەفتەیان دابەش كرد بۆ حەوت رۆژ و هەر رۆژێكیش هێمای دەكرد بۆ ناوی ئەستێرەیەك، پاشان دوو رۆژی تریان بۆی زیاد كرد، كە رۆژێكیان بۆ مانگ ئەویش تایبەت بوو بۆ خوایەك ناوی (Sin) بوو، رۆژێكی تریش بۆ خۆر بەناوی (Shamas).
(Saturday) كە رۆژی شەممە دەكات، ئەم رۆژە لە زمانی لاتینیەوە وەرگیراوە كە بنچینەكەی بەم شێوەیەیە " Dies Saturni " واتە رۆژی زوحەل. عیبرانیەكان ئەم رۆژەیان تایبەت كردبوو بە رۆژی پشوودان و ئاسودەیی، ئەوەشیان لە بابلیەكانەوە وەرگرتبوو، چونكە ئەوان پێشتر رۆژێكیان هەبوو بەناوی " Um nuh libbi " واتە رۆژی ئاسوودەیی دڵان، ئەم رۆژە لەلای بابلیەكان پیرۆزو تایبەت بوو بۆ رازی كردنی خواكانیان. هەربۆیە گاورەكانیش ئەم رۆژەیان بە پیرۆز سەیردەكرد و دادەنا كەلە جولەكەكانی پێشوو وەریان گرتبوو، بەڵام لەم سەردەمانەی دواییدا و بەهۆی هۆكار و بارودۆخی سیاسی و دینیەوە ئەم رۆژەیان گۆڕی بۆ یەك شەممە، هەربۆیە ئێستاش لە هەندێك لە وڵاتانی ئەوروپا هەردوو رۆژی شەممە و یەك شەممە پشووە بە پێچەوانەی موسڵمانەكانەوە كە رۆژی هەینیە.
(Sunday) كە رۆژی یەكشەممە دەكات، رۆژی پشووی گاورەكانە. پاشای قوستەنتینیە لە ساڵی 321 فەرمانی دەركرد بە ئەنجام نەدانی هیچ ئیش و كارێك و وازهێنان لە ئەركی رۆژانە لە رۆژانی یەكشەممەدا و ناویشی لێنا رۆژی پەروەردگار. وە ئەم رۆژە لەلای گەلانی ئەوروپا تایبەت كرابوو بۆ خوای خۆر، هەربۆیە لە زمانی سەكسۆنی كۆندا ناونرابوو بە " Sun،s day " واتە رۆژی خــۆر، كە لە زمانی ئینگلیزیشدا هەمان ناو و ڕێنووس مایەوە وەكو خۆی.
(Monday) كە رۆژی دووشەممە دەكات، ئەم ناوە دەگەڕێتەوە بۆ ئەو بیروبۆچوونەی كە پێی وایە خوای گەورە زەوی و ئاسمانەكانی لە شەش رۆژدا دروست كردووە و رۆژی یەكشەممە دەستی بەو كارە كردووە و بەدوایدا رۆژی دووشەممە هاتووە. وە ئەم رۆژەش لەلای گەلانی ئەوروپا تایبەت بوو بۆ خوای مانگ، هەربۆیە لە زمانی سەكسۆنی كۆندا ناونرابوو بە " Monandaeg " واتە رۆژی مانگ " Moon،s day " كەلە زمانی ئینگلیزیشدا هەمان ناو و ڕێنوس مایەوە. رۆمانیەكان بە " دیانا" هێمایان بۆ دەكرد كە خوایەك بوو لە خواكانیان، ئەویش خۆرێك بوو بەسەر سەریەوە مانگێك هەبوو.
(Tuesday) رۆژی سێ شەممە دەكات، واتە رۆژی مەریخ، كە لە لاتینیەوە پێی دەوترێت " Dies Martis " وە وشەی " Mars " لە بنەڕەتدا واتە شەڕ و كوشتار. ئەمەش دەگەڕێتەوە بۆ ئەوەی كە گەلانی ئەوروپای باكور ڕێزی تایبەتیان دادەنا بۆ خــوای شەڕ و رۆژێكیان بۆی تەرخان كردبوو كە ناوی (Tiu یان Tiwes) بووە. بۆیە بە زمانی سەكسۆنی كۆن پێیان وتووە: " Tiwes day " یان " Tiwesdaeg " هەر لەم ناوەشەوە ووشەی (Tuesday) هاتووە لە زمانی ئینگلیزیدا. جگە لەوەش رۆژی سێ شەممە تایبەت كرابوو لە نێو گەلانی ئەوروپی كۆندا بۆ خوای شەڕ.
(Wednesday) رۆژی چوار شەممە دەكات، ئەم رۆژەش لەلایەن گەلانی ئەوروپاوە تایبەت كرابوو بۆ خوایەك كە ناوی (Woden یان Oden) بوو كە گەورەی خواكانی ئەسكەندەنافیابوو، كە خوای حیكمەت و ڕەوانبێژی و شیعر بوو، بە زمانی سەكسۆنی كۆن بەم رۆژە دەوترا " Wodensdag یان Woden،s day " كە ناوە ئینگلیزیەكەشی هەر لەم ناوەوە وەرگیراوە. بەڵام رۆمانیەكان ناوی لاتینیان بۆی بەكاردەهێنا كە پێیان دەوت (Mercuri dies) كە ناوی خوای عەتارد بوو.
(Thursday) رۆژی پێنج شەممە دەكات، ئەم رۆژەش لای گەلانی ئەوروپا تایبەت كرابوو بۆ خوای " Thor " كە خوای هەورەگرمە و هەورەبروسكە و شەڕبوو لای گەلانی ئەسكەندەنافی و دەیانپەرست و بەزمانی سەكسۆنی كۆن بەم رۆژەیان دەوت: " Thor،s day یان Thurnesdaeg " و ناوە ئینگلیزیەكەشی هەر لەمەوە وەرگیراوە. بەڵام ناولێنانی بە لاتینی دەگەڕێتەوە بۆ ئەستێرەی موشتەری و تایبەتیان كردبوو بۆ خوای ژوپیتێـر (Jupiter) كە خوای گەردەلوول و زریان بوو لای رۆمانیەكان.
(Friday) رۆژی هەینی دەكات، ئەم رۆژەش لای گەلانی ئەوروپا تایبەت كرابوو بۆ خوای " Frigg " كە خوای خۆشەویستی بوو لای گەلانی ئەسكەندەنافی و بە زمانی سەكسۆنی كۆن بەم رۆژەیان دەوت: " Frigegedag یان Frigg،s day " و ناوە ئینگلیزیەكەشی هەر لەمەوە هاتووە. بەڵام لە زمانی لاتینیدا بەم رۆژەیان دەوت (Veneris) كە ئاماژە بوو بۆ خوای " Venus " واتە زوهرە كە خوای جوانیە لای ئەوان.

===========================
[1] تأريخ أصول الكلمات: ايتيمولوجى.


www.ba8.org

بینێرە بۆ هاوڕێکەت
چاپکردن
ستایڵ
  • قەبارەی فۆنت
    • گەورەکردن:
    • zoomin
    • بچوک کردنەوە:
    • zoomout
  • جۆری فۆنت
    • ههەڵبژاردن:
  • ڕەنگی فۆنت
    • هەڵبژاردن:
  • بنەڕەتی کردنەوە
    • بنەرەتی
ڕێکلام