|
|
|
|
بسم الله الرحمن الرحيم
سوپاس و ستایس بۆ ئهو خوایهی كه ههندێك كاتی موبارهكی داناوه بۆ
بهنده صاڵحهكانی كهوا بتوانن كرداری چاكی تێدا ئهنجام بدهن ، وه
صهڵات و سهلامیش له سهر پێغهمبهره خۆشهویستهكهی بێت كه
(حوكم و ئادابهكانی) كات و شوێنه پیرۆز و موبارهكهكانی رِوون
كردووهتهوه بۆ موسڵمانان ، ههروهها له سهر هاوهڵ و
شوێنكهوتووانی به چاكه كه زیندوو كهرهوهی درووشمهكانی ئایینی
خوا و سوننهتهكانی پێغهمبهرن (صلى الله عليه وسلم) .
تهمهنی موسڵمانانی ئوممهتی پێغهمبهر (صلى الله عليه وسلم) كهم تر
و كورت تره له تهمهنی موسڵمانانی ئوممهتانی پێشووتر ، پێغهمبهر
(صلى الله عليه وسلم) فهرموویهتی :
: ((أعمارُ أمتـي ما بين الستين إلـى السبعين ، وأقلهم
مَنْ يـجوز ذلك)) صحيح سنن الترمذي رقم : (3550) وصحيح سنن ابن ماجه
رقم : (4236) .
واته : تهمهنی ئوممهتهكهی من له نێوان شهست تا حهفتا ساڵدایه
، و كهمیان ههیه لهوهنده تهمهنیان تێپهرِ بكات .
بهڵام خوای گهوره به فهزڵی خۆی ههندێك كات و كرداری داناوه
كهوا دهبێته مایهی بهرهكهت و زیاد بوونی تهمهن ، جا لهو
كاته موبارهكانه :(ده رِۆژی یهكهمی مانگی حاجیانه / عشر ذي الحجة)
بهڵگه له سهر فهزڵ و گهورهیی ئهم ده رۆژه :
1 ـ خوای گهوره له قورئاندا سوێندی پێ خواردووه و فهرموویهتی :[وَالْفَجْرِ
(1) وَلَيَالٍ عَشْرٍ (2)]
[سورة الفجر]
، قال ابن كثير : (الـمراد بـها
عشر ذي الـحجة).
واته : مهبهست بهو ده (10) رِۆژهی كه خوا سوێندی پێخواردووه
بریتى یه له ده رِۆژی یهكهمی مانگی حاجیان .
2 ـ ههروهها خوای گهوره فهرموویهتی
[وَيَذْكُرُوا اسْمَ اللَّهِ فِي أَيَّامٍ
مَّعْلُومَاتٍ] [سورة الـحج : (27)] ، قال ابن عباس (رضي
الله عنه)
: (أيام
العشر).
واته : زیكری خوا
بكهن له رِۆژه زانراوهكاندا كه بریتین له ده رِۆژی یهكهمی
مانگی حاجیان .
3 ـ وه (سعید بن جبیر) دهگێرِێتهوه له (ابن عباس)ـهوه كهوا
پێغهمبهری خوا (صلى الله عليه وسلم) فهرموویهتی :
((ما من أيامٍ العملُ الصالـح فيهنَّ أحبُّ إلى الله
منه في هذه الأيام العشر ، قالوا : ولا الـجهاد في سبيل الله ؟ قال :
ولا الـجهاد في سبيل الله ، إلاَّ رجلٌ خرج بنفسه وماله ولَـمْ يرجعْ
من ذلك بشيء)) صحيح البخاري رقم : (969) وصحيح سنن الترمذي رقم :
(757) واللفظ لـهُ .
واته : هیچ رِۆژانێك نى
یه كردهوهی چاكه تێیدا خۆشهویست تر بێت له لای خوا وهكو ئهم
ده رِۆژهی مانگی حاجیان ، ووتیان : تهنانهت جیهادیش له پێناو
خوادا ؟ فهرمووی : تهنانهت جیهادیش له پێناو خوادا ، تهنها
مهگهر پیاوێك نهبێت كه به خۆی و ماڵ و سامانى یهوه دهربچێت بۆ
جیهاد له پێناوی خوادا و هیچیش لهوانه نهگهرِێتهوه
له بهر ئهمه (سعید بن جبیر) ئهگهر ئهم ده رِۆژه بهاتبایه
ئهوهنده ههوڵی دهدا و تێدهكۆشا بۆ خواپهرستی به ئهندازهیهك
كه نزیك بوو له توانادا نهبێت .
ههروهها لێی دهگێرِنهوه كه فهرموویهتی :((لا
تُطفئوا سُرُجَكم ليالـي العشر)) .
واته : شهوانی ده رِۆژی یهكهمی مانگی حاجیان چراكانتان
مهكوژێننهوه .
مهبهستی ئهوهیه : شهونوێژ بكهن و قورئان بخوێنن و زیكری خوا
بكهن .
قال الـحافظ ابن حجر العسقلانـي رحمه الله : (والذي
يظهر أنَّ السبب فـي امتياز عشر ذي الـحجة : لـمكان اجتماع أمهات
العبادة فيه ، وهـي الصلاة والصيام والصدقة والـحج ، ولا يتأتـى ذلك
فـي غيرهِ) فتح الباري شرح صحيح البخاري : (2 / 593) .
واته : ئهوهی رِوون بێت له هۆكاری تایبهت مهندێتی ده رِۆژی
یهكهمی مانگی حاجیان ئهوهیه : كه ئهم ده رِۆژه بنهوای
پهرستشهكانی تێدا كۆبووهتهوه ، كهوا بریتین له نوێژ و رِۆژوو و
ێهدهقه و حهج ، وه ئهمانهش له هیچ كاتێكی تردا كۆنابێتهوه .
وه پرسیار كراوه له (شیخ الإسلام ابن القیم) : ئایا ده رِۆژی
یهكهمی مانگی حاجیان چاك تر و گهوره تره یان ده رِۆژهكهی
كۆتایی مانگی رِهمهزان ؟
ئهویش له وهڵامدا فهرمووی : (رِۆژانی ده رِۆژی یهكهمی مانگی
حاجیان چاك تره له رِۆژانی ده رِۆژهكهی كۆتایی مانگی رِهمهزان ،
وه شهوانی ده رِۆژهكهی كۆتایی مانگی رِهمهزان چاك تره له
شهوانی ده رِۆژی یهكهمی مانگی حاجیان)(زاد
الـمعاد : (1 / 57) ، وقد نُقِلَ هذا القول عن شيخ الإسلام ابن تيمية
أيضاً .).
* ئهو كردهوانهی كه سوننهتن لهم مانگهدا ئهنجام بدرێن :
1 ـ زۆر ئهنجام
دانی كردهوه چاكهكان به گشتی :
وهكو : قورئان خوێندن و ێهدهقه كردن و فهرمان كردن به چاكه و
قهدهغه كردنی خراپه و جگه لهمانهش ، [به بهڵگهی
فهرموودهكهی پێشوو] .
2 ـ نوێژ : بهوهی كه زوو بچیت بۆ نوێژه جهماعهتهكان و پهله و
پێشبرِكێ بكهیت بۆ رِیزی یهكهم ، ههروهها ئهنجام دانی نوێژه
سوننهتهكانی پێش و پاشی نوێژه فهرزهكان و شهونوێژ و زوحا و
سوننهتی دهست نوێژ ، ههروهها دهشتوانیت نوێژی (سوننهتی رِهها /
التطوع الـمطلق)
زۆر بكهیت ، وه پێغهمبهری خوا (صلى الله عليه وسلم) فهرموویهتی :
((عليكَ بكثرةِ السجود لله ، فإنَّكَ لا تسجدُ لله
سجدةً إلاَّ رفعكَ اللهُ بـها درجةً ، وحطَّ عنك بـها خطيئةً)) صحيح
مسلم رقم : (488) .
واته : زۆر سوژده ببه بۆ خوا ، چونكه تۆ یهك سوژده نابهیت بۆ
خوا ئیللا خوای گهوره به هۆی ئهو سوژدهیهوه پلهیهك بهرزت
دهكـاتهوه و تاوانێـكـیشت له سهر لا دهبات .
3 ـ رِۆژوو :
ههندێك له خێزانهكانی پێغهمبهر (صلى الله عليه وسلم)
فهرموویانه :
((كان رسول الله (صلى
الله عليه وسلم)
يصوم تسع ذي الـحجة)) صحيح سنن أبـي داود رقم : (2437)
واته : پێغهمبهری خوا (صلى الله عليه وسلم) نۆ رِۆژهكهی مانگی
حاجیان به رِۆژوو دهبوو .
وه پرسیار كراوه له (الشیخ عبد العزیز بن باز) سهبارهت به كهسێك
كه بۆچوونی وایه به رِۆژوو بوون له ده رِۆژی مانگی حاجیاندا
بیدعهیه ؟
ئهویش فهرمووی :
(هذا جاهِلٌ يُعلَّم ، فالرسول (صلى
الله عليه وسلم)
حضَّ على العمل الصالـح فيها ، والصيامُ من العمل الصالـح) نقلاً عن
كتاب : (فضل عشر ذي الـحجة وأحكام الأضحية) لسالـم العجمي ص : (2) .
واته : ئهو كهسه كه بۆچوونی وایه كهسێكی نهزان و جاهیله و
پێویسته فێر بكرێت ، چونكه پێغهمبهر (صلى الله عليه وسلم) هانی
موسڵمانانی داوه بۆ ئهنجام دانی كرداری چاكه لهو ده رِۆژهدا ،
وه رِۆژوویش له كرداره چاكهكانه .
4 ـ رِۆژووی رِۆژی عهرهفه به تایبهت : سوننهت وایه بۆ ئهو
كهسانهی كه نهرِۆیشتوون بۆ حهج و له عهرهفهدا نین و له
ماڵدان كهوا به تایبهت له رِۆژی عهرهفهدا (9 /
ذو الـحجة)
به رِۆژوو بن ، چونكه پێغهمبهر (صلى الله عليه وسلم) فهرموویهتی
:
((صيامُ يوم عرفة أحتسبُ على الله أنْ يُكَفِّرَ السنة
التـي قبلهُ والتـي بعدهُ)) صحيح مسلم رقم : (1162) .
واته : رِۆژووی رِۆژی عهرهفه چاوهرِوانم كه خوا بیكاته مایهی
كهفارهت و سرِینهوه و لێخۆشبوونی تاوانی ساڵێك له پێشى یهوه و
ساڵێكیش له پاشى یهوه (واته : ببێته كهفارهتی تاوانی دوو ساڵ) .
5 ـ عومره و حهج كردن :
چونكه حهج كردن له رِۆژی ههشتهمی مانگی
حاجیانهوه(8/ذو
الـحجة) دهست پێدهكات بۆ
ئهو كهسانهی كه به (حهجی ئیسراحهتی دوای عومره / حج التمتع)
ئیحرام دهبهستن ، بۆیه پێویسته له پێشدا عومرهكهت ئهنجام
بدهیت ئهنجا له رِۆژی ههشتهمی مانگی حاجیانهوه(8/ذو
الـحجة) ئیحرام بكهیت بۆ
حهج .
خوای گهوره فهرموویهتی :[وَأَتِمُّواْ
الْحَجَّ وَالْعُمْرَةَ لِلّهِ] [سورة البقرة : (196)] .
6 ـ ووتی : (الله أكبر ...) لهم ده رِۆژهدا ههموو كاتێك :
قال الإمام البخاري فـي صحيحه : (كان ابن عمر وأبو
هريرة (رضي الله عنهم) يـخرُجان إلـى السوق فـي أيام العشر
يُكبِّران ويُكبِّرُ الناسُ بتكبيرهـما) فتح الباري شرح صحيح
البخاري : (2 / 589) .
واته : (ابن عمر وأبو هریره
رضي الله عنهم) له ده رِۆژی مانگی حاجیاندا
دهردهچوون بۆ بازارِ و دهیانووت : (الله أكبر ...) و خهڵكیش به
دوایاندا دهیانووت : (الله أكبر ..) .
وجاء فـي فتوى اللجنة الدائمة للبحوث العلمية والإفتاء
: (يُشرعُ التكبير الـمطلق فـي جميع الأوقات من أول دخول شهر ذي الـحجة
إلى آخر أيام التشريق ...) فتاوى اللجنة الدائمة للبحوث العلمية
والإفتاء ، الفتوى رقم : (10777) .
وقالت أيضاً : (التكبير مشروع فـي عشر ذي الـحجة
مطلقاً) فتاوى اللجنة الدائمة للبحوث العلمية والإفتاء ، الفتوى رقم :
(9887) .
ئهم سوننهته پشت لێهڵكراوهش پێویستی به زیندوو كردنهوه ههیه ،
جا رِهحمهتی خوا لهو كهسه بێت ههوڵی زیندوو كردنهوهی
سوننهتهكانی پێغهمبهر (صلى الله عليه وسلم) دهدات .
وه ووتی : (الله أكبر ...) بهم شێوازه دهبێت :(الله
أكبر .. الله أكبر .. لا إلـهَ إلاَّ الله ، والله أكبر .. الله أكبر
.. وللهِ الـحمد) انظر : أحكام العيدين فـي السنة الـمطهرة ص : (30) .
7 ـ خۆ ئاماده كردن بۆ قۆچ و قوربانی ئهنجام دان :
ئهگهر كهسێك ویستی وا بوو قوربانی بكات ئهوا حهرامه له تووكی
ههموو لاشهی و نینۆكهكانی لابهرێت یان لێی بقرتێنێت و كهمی
كاتهوه ، له سهرهتای مانگی حاجییانهوه (ژو الحجه) تاوهكو
قوربانىیهكهی سهردهبرِێت .
عن أم سلمة أن النبي (صلى
الله عليه وسلم)
قال: "إذا دخلت العشر وأراد أحدكم أنْ يضحي ، فلا يـمس من شعره وبشره
شيئاً" صحيح مسلم رقم : (1977) .
واته: ئهگهر ده رِۆژی یهكهمی مانگی (ذو الحجة) هات ، وه كهسێك
ویستی ههبووقوربانی بكات ، ئهوا با هیچ له تووك و پێستی
نهكاتهوه.
وفـي رواية : "فلا يأخذن شعراً ولا يقلمن ظفراً".
واته: با نه لهتووكی لا
بهرێت و نه نینۆكی بقرتێنێت.
وقد استدل بعض الفقهاء بـهذا الـحديث على أن من (دخلت
عليه عشر ذي الـحجة وأراد أن يضحي … أنه يـحرم عليه
أخذ شيءٍ من شعره وأظفاره حتى يضحي في وقت الأضحية)
شرح صحيح مسلم للإمام النووي : (13 /116)
واته : ههندێك له زانایان ئهم فهرموودهیه دهكهنه بهڵگه له
سهر ئهوهی ههركهسێك ویستی ههبوو قوربانی بكات ئهوا حهرامه له
سهری هیچ له تووك و نینۆكی لا بهرێت ههتا قوربانی دهكات له كاتی
سهر برِینی قوربانیدا دوای ئهنجام دانی نوێژی جهژن.
8 ـ قۆچ و قوربانی كردن له رِۆژی جهژندا :
خوای گهوره فهرموویهتی :[وَيَذْكُرُوا
اسْمَ اللَّهِ فِي أَيَّامٍ مَّعْلُومَاتٍ عَلَى مَا رَزَقَهُم مِّن
بَهِيمَةِ الْأَنْعَامِ فَكُلُوا مِنْهَا وَأَطْعِمُوا الْبَائِسَ
الْفَقِيرَ] [سورة الـحـج : (27)] .
واته : وه زیكری خوا بكهن له رِۆژه زانراوهكانی (دهیهمی
یهكهمی مانــگی حاجیان) له سهر ئهو ووڵاخ و ئاژهڵانهی كه خوا
كردوویهتی به رزقیان بۆ قوربانی كردن ، جا لێی بخۆن و لێشی بدهن به
دهرخواردی ههژارانی بێ نهوادا
عن مخنف بن سليم (رضي
الله عنه)
قال : كنا وقوفا عند النبي (صلى
الله عليه وسلم)
بعرفة فقال : "يا أيَّها الناس إنَّ على كُلِّ أهلِ بيتٍ في كل عام
أُضحية …" الـحديث (صحيح سنن أبـي داود رقم : (2788).
واته: ئهى خهڵكینه پێویسته له سهر ههموو خێزانێك ههموو ساڵێك
قوربانى بكات.
وعن جندب بن سفيان البجلي (رضي الله عنه) قال : " شهدت
النبي (صلى
الله عليه وسلم)
يوم النحر قال : من ذبح قبل أن يصلي فليعد مكانـها أخرى ومن لـم
يذبح فلْيَذْبَحْ " صحيح البخاري رقم : (5562) وصحيح مسلم رقم :
(1960) .
واته : پێغهمبهرم (صلى الله عليه وسلم) بینى له رِۆژى جهژنی
قورباندا فهرمووى : ههركهسێك قوربانى
كردووه پێش ئهوهى نوێژى جهژن بكات با له جیاتى ئهو قوربانى یه
قوربانى یهكى تر بكاتهوه و ئهوهش نهیكردووه با بیكات .
* مهرِێك یان بزنێك بۆ پیاوێك و خاو خێزانهكهی دهبێت :
عن عطاء بن يسار قال :
((سألتُ
أبا أيوب الأنصاري كيف كانت الضحايا فيكم على عهد رسول الله
صلى الله عليه وسلم
؟ قال : كان الرجل في عهد النبي (صلى
الله عليه وسلم)
يُضحي بالشاة عنهُ وعن أهل بيتهِ ، فيأكلون ويُطعمون))
صحيح سنن الترمذي رقم : (1505) ، وصحيح سنن ابن ماجه رقم: (2563).
واته: پرسیارم كرد له (أبو
أيوب الأنصاري): قوربانی
ئهنجام دان چۆن بوو له سهردهمی پێغهمبهردا صلى الله عليه وسلم ؟
فهرمووی: له سهردهمی پێغهمبهردا (صلى الله عليه وسلم) پیاو
ئاژهڵێكی (مهرِێك یان بزنێك)ی دهكرد به قوربانی بۆ خۆی و خێزانی و
منداڵهكانی ، وه خۆیان لێان دهخوارد و لێشیان دهدا به خهڵك بۆ
خواردنی .
* قوربانی چێشتی جهژنه :
عن بريدة
رضي الله عنه
قال : " كان النبي (صلى
الله عليه وسلم)
لا يَخرج يوم الفطر حتّى يطعم ، ويوم النحر لا يأكل حتى يرجع فيأكل
من نسيكته" صحيح سنن الترمذي رقم :(542) وصحيح سنن ابن ماجه رقم :
(1756) .
واته : پێغهمبهر صلى الله عليه وسلم رِۆژى جهژنى رِهمهزان له
ماڵ دهرنهدهچوو ههتا خواردنى نهخواردایه ، وه رِۆژى جهژنى
قوربان خواردنى نهدهخوارد ههتا دهگهرِایهوه له نوێژى جهژن
ئهنجا له قوربانىیهكهیى دهخوارد .
وه بۆ زیاتر شارهزا بوون له (ئهحكام و ئادابهكانی) قوربانی كردن
ئهوا ئهم كتێبه بخوێنهرهوه :
چۆنێتی قوربانی كردن له سهردهمی پێغهمبهردا (صلى الله عليه وسلم)
|
تۆ میوانى ژماره |
 |
|
|