هه‌ندێك گه‌نج له‌م سه‌رده‌مه‌دا كه‌مته‌رخه‌مى و بایه‌خ و گوێنه‌دانیان به‌فێرنه‌بوونى بیروباوه‌رِ لێ ده‌بینرێت، وه‌خۆیان به‌شتانێكى لاوه‌كییه‌وه‌ خه‌ریكردوه‌، كه‌وابوو ئامۆژگاری به‌رِێزتان چییه‌ بۆ ئه‌و جۆره‌ كه‌سانه‌ ؟

ئامۆژگارى گه‌نجان و جگه‌ ئه‌وانیش له‌موسوڵمانان ده‌كه‌م له‌پێش هه‌موو شتێك بایه‌خ و گرنگى به‌بیروباوه‌رِ بده‌ن چونكه‌ بیروباوه‌رِ ئه‌و بنه‌مایه‌یه‌ كه‌ وه‌رگرتن و ره‌تكردنه‌وه‌ى هه‌موو كرده‌وه‌كانى له‌سه‌ر بنیات ده‌نرێت گه‌ر هاتوو بیروباوه‌رِ رِاسته‌قینه‌ و دروست بوو، گونجاو بوو به‌وه‌ى پێغه‌مبه‌ران سه‌لامى خوایان له‌سه‌ر بێت هێناویانه‌، به‌تایبه‌ت كۆتاى پێغه‌مبه‌ران محمد (صلى الله عليه وسلم) هه‌موو كرده‌وه‌كان قه‌بووڵ ده‌كرێن گه‌ر هات و ته‌نها به‌دڵسۆزى و به‌پێی شه‌رعى خوابێت، به‌ڵام گه‌ر هات و بیر باوه‌رِى مرۆڤی پوچه‌ڵ یان گومرِا كه‌ بنیات نرابێت له‌سه‌ر داب و نه‌ریتى باب و باپیران یان شه‌خس په‌رستى، ئه‌وه‌ قه‌بوڵ ناكرێت و ره‌تده‌كرێته‌وه‌ هه‌رچه‌نده‌ دڵسۆزبێ  ومه‌به‌ستى ته‌نها خوا بێت، چونكه‌ خواى گه‌وره‌ ته‌نها كرده‌وه‌یه‌ك وه‌رده‌گرێت به‌دڵسۆزى بۆ خوا كرابێ و پوخت بێت (له‌سه‌ر سوننه‌ت بێت)، هه‌ركه‌س ئه‌یه‌وێت رِزگار بێ و موسڵمانێكى رِاسته‌قینه‌ و كرده‌وه‌كانى قه‌بوڵ بێ ، پێویسته‌ بایه‌خ به‌ بیرو باوه‌رِى رِاسته‌قینه‌و دژه‌كان و نه‌ساز و كه‌مكه‌ره‌وه‌كانى بدات بۆ ئه‌وه‌ى كرده‌وه‌كانى له‌سه‌ر بنیات بنێت ئه‌مه‌ش ته‌نها به‌فێربونى ئه‌و بیرو باوه‌رِه‌ ده‌بێت لاى زانایانى چاورِۆشن و خاوه‌ن زانستى كامڵ ده‌بێت ئه‌و زانایانه‌ى ئه‌م بیرو باوه‌رِه‌یان له‌سه‌له‌فى ئه‌م ئوممه‌ته‌وه‌ وه‌رگرتوه‌ خواى گه‌وره‌ به‌ پێغه‌مبه‌ر (صلى الله عليه وسلم) ده‌فه‌رموێت:[فَاعْلَمْ أَنَّهُ لا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ وَاسْتَغْفِرْ لِذَنْبِكَ وَلِلْمُؤْمِنِينَ وَالْمُؤْمِنَاتِ](محمد:19) .

ئیمامى بوخارى رِه‌حمه‌تى خواى لێ بێ  سه‌رباسێكى داناوه‌ به‌ناوى (العلم قبل القول والعمل) لێره‌ ئه‌م ئایه‌ته‌ پیرۆزه‌ى هێناوه[فَاعْلَمْ أَنَّهُ لا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ ] (محمد:19)
ئه‌بینیت خواى گه‌وره‌ یه‌كه‌مجار فه‌رمان به‌زانستى شه‌رعى ده‌كات پێش وته‌و كرده‌وه‌، خواى گه‌وره‌ ده‌فه‌رموێت: [وَالْعَصْرِ (1) إِنَّ الأِنْسَانَ لَفِي خُسْرٍ (2) إِلا الَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ وَتَوَاصَوْا بِالْحَقِّ وَتَوَاصَوْا بِالصَّبْرِ] خواى گه‌وره‌ سه‌لامه‌ت بوونى له‌و زیانه‌ به‌ستوه‌ته‌وه‌ به‌چوار مه‌سه‌له‌وه‌:
یه‌كه‌م: ئیمان، واته‌: بیر و باوه‌رِى رِاسته‌قینه‌.
دووه‌م: كرده‌وه‌ى چاك و وته‌ى چاك، كرده‌وه‌و وته‌ى چاكى (عطف) كردووه‌ به‌سه‌ر ئیماندا ئه‌مه‌ش له‌جۆرى (عطف الخاص على العام) چونكه‌ كرده‌وه‌ له‌ئیمانه‌ كه‌وابوو (عطف) كردنى بۆ بایه‌خدانه‌ به‌كرده‌وه‌.
سێیه‌م: (وتواصوا بالحق) واته‌: بانگه‌واز ده‌كه‌ن بۆ خوا و فه‌رمان به‌چاكه‌ ده‌كه‌ن و قه‌ده‌غه‌ى خراپه‌ ده‌كه‌ن دواى ئه‌وه‌ى كه‌بایه‌خیان به‌خۆیاندا و رِێگاى رِاستیان ناسى، بانگى خه‌ڵكیشیان كرد بۆ ئه‌و مه‌به‌سته‌ چونكو موسڵمان فه‌رمانى پێكراوه‌ بانگه‌وازى خه‌ڵك بكات بۆلاى خواى گه‌وره‌ و فه‌رمان به‌چاكه‌و نه‌هى له‌خراپه‌ بكات.
چواره‌م: (وتواصوا بالصبر) ، واته‌: ئارامگرتن له‌سه‌ر ئه‌وماندووبوون و نارِه‌حه‌تییانه‌ى له‌ورِێگایه‌دا توشیان ده‌بێت، موسڵمان خۆشبه‌خت و كامه‌ران نابێت تائه‌و چوار مه‌سه‌له‌یه‌ له‌خۆیدا جێ به‌جێ نه‌كات، به‌ڵام گرنگى دان به‌ رِۆشنبیرى گشتى و بابه‌تى رِۆژنامه‌گه‌رى و وته‌ى خه‌ڵك و ئه‌وه‌ى له‌جیهاندا رِوده‌دات ئه‌مانه‌ دواى جێ به‌ جێ كردنێ یه‌كخواپه‌رستى و جێ به‌جێ كردنى عه‌قیده‌ ده‌یان نوَرِێتێ به‌مه‌به‌ستى ناسینه‌وه‌ى خێر له‌شه‌رِ و وریابوون له‌وه‌ى رِووده‌دات له‌خراپه‌ وپرِوپاگه‌نده‌ به‌ڵام ئه‌مه‌ دواى ئه‌وه‌ ده‌بێت كه‌ خۆى به‌ئیمان به‌خواى گه‌وره‌ و ئیمان به‌پێغه‌مبه‌رى خوا (صلى الله عليه وسلم) و خۆ رِازاندنه‌وه‌ به‌زانستى شه‌رعى، به‌ڵام ئه‌گه‌ر بچێته‌ ناو بواره‌كانى رۆشنبیرى و كارى رِۆژنامه‌گه‌رى و سیاسه‌ته‌وه‌ به‌بێ زانستى شه‌رعى به‌ ئایین وعه‌قیده‌كه‌ى ئه‌م جۆره‌كه‌سانه‌ هیچ سودێك نابینن به‌ڵكو خه‌ریك ده‌بن به‌شتێكى بێ كه‌ڵكه‌وه‌ و ناتوانێت رِاستیى و باتڵ له‌یه‌ك جیابكاته‌وه‌، زۆر له‌وانه‌ى نه‌فامن به‌م عه‌قیده‌یه‌ و بایه‌خیان به‌م شته‌ لاوه‌كییانه‌ داوه‌ گومرِابوون و خه‌ڵكیشیان گومرِا و سه‌رلێشێواو كردووه‌ به‌هۆى ئه‌وه‌ى چاورِۆشنى و زانستى شه‌رعییان نییه‌تا بتوانن چاك و خراپ لێك جیابكه‌نه‌وه‌ و چۆن چاره‌سه‌رى كێشه‌كان ده‌كرێت، بۆیه‌ كه‌لێن و ناته‌واوى و نه‌زانین لاى زۆربه‌ى خه‌ڵك دروست ده‌بێت چونكه‌ به‌بێ ئه‌وه‌ى شاره‌زاییان هه‌بێت به‌ عه‌قیده‌كه‌یان و چاورِۆشن بن ده‌ستییان وه‌رداوه‌ته‌ بواره‌كانى رِۆشنبیرى و بواره‌كانى سیاسه‌ت، بۆیه‌ دوا ئه‌نجام رِاستى به‌باتڵ و نارِه‌وا ده‌زانن و باتڵیش به‌هه‌ق و رِاستى           ( وه‌ڵامى شێخ صالح بن فوزان الفوزان).

تێبینى : ئه‌م پرسیار و وه‌ڵامه‌‌ له‌  گۆڤارى رِێگاى رِاست له‌گۆشه‌ى (وه‌ڵامى شه‌رعى بۆ پرسیارى خوێنه‌ران بڵاوكراوه‌ته‌وه‌) . له‌ ئاماده‌كردنى به‌رِێز مامۆستا خلیل أحمد